Voorkant_regelmaat
Rss

RegelMaat

Meer op het gebied van Bestuursrecht

Over dit tijdschrift  

Meld u zich hier aan voor de attendering op dit tijdschrift zodat u direct een mail ontvangt als er een nieuw digitaal nummer is verschenen en u de artikelen online kunt lezen.

Aflevering 3, 2021 Alle samenvattingen uitklappen
Redactioneel

Urgenda en de wetgever

Auteurs D.R.P. de Kok en R.J.M. van den Tweel
Auteursinformatie

D.R.P. de Kok
Mr. D.R.P. (Dennis) de Kok is plaatsvervangend afdelingshoofd bij de directie Wetgeving en Juridische Zaken van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat en het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en redacteur van RegelMaat.

R.J.M. van den Tweel
Mr. R.J.M. (Ronald) van den Tweel is staatsraad bij de Afdeling advisering van de Raad van State en redacteur van RegelMaat.
Artikel

Access_open Machtenscheiding en rechtsstaat (of ­rechtersstaat?) na Urgenda

Trefwoorden wetgevingsbevel, Staten-Generaal, rechtsvorming, Checks and balances, legaliteitsbeginsel
Auteurs P.P.T. Bovend’Eert
SamenvattingAuteursinformatie

    In het Urgenda-arrest heeft de Hoge Raad vooral oog voor zijn eigen rol in de rechtsstaat, maar miskent de belangen die ten aanzien van de andere staatsmachten in het geding zijn. Het wetgevingsbevel is niet verenigbaar met grondwettelijke waarborgen voor de zelfstandigheid van de (leden van de) Staten-Generaal in het kader van de machtenscheiding. Bovendien ontspoort het arrest op het punt van het legaliteitsbeginsel in de rechtsstaat, in die zin dat het pad verlaten wordt waarbij de rechter volgens (het stelsel van) de wet en het recht rechtspreekt. De Hoge Raad past niet de wet en het recht toe, maar stelt daarvoor in de plaats de toepassing van politieke en wetenschappelijke inzichten. Daarmee begeeft de Hoge Raad zich in het politieke domein.


P.P.T. Bovend’Eert
Prof. mr. P.P.T. (Paul) Bovend’Eert is hoogleraar staatsrecht bij de Radboud Universiteit Nijmegen.
Artikel

Urgenda-arrest en wetgevingsbevel

Trefwoorden (algemeen) wetgevingsbevel, prerogatieven van de wetgever, onrechtmatigverklaring, buitenwerkingstelling, bepaaldheid dictum
Auteurs L.A.D. Keus
SamenvattingAuteursinformatie

    In ‘Urgenda-arrest en wetgevingsbevel’ bespreekt de auteur hoe dat arrest zich tot de eerdere rechtspraak over wetgevingsbevelen verhoudt. Anders dan de Hoge Raad suggereert, vindt de aanvaarding van een algemeen wetgevingsbevel niet reeds haar grond in die eerdere rechtspraak. Evenmin is de afwijking van die rechtspraak van ondergeschikt belang. Het arrest maakt inbreuk op de prerogatieven van de wetgever en raakt de positie van derden. Het nieuwe criterium voor de (on)toelaatbaarheid van een wetgevingsbevel is bovendien onduidelijk, terwijl een algemeen wetgevingsbevel niet voldoet aan de eisen die eerdere rechtspraak aan een rechterlijke voorziening stelt. De auteur deelt niet de verwachting dat precedentwerking van het Urgenda-arrest zal uitblijven.


L.A.D. Keus
Mr. L.A.D. (Leen) Keus is voormalig advocaat-generaal bij de Hoge Raad der Nederlanden.
Artikel

De klaroenstoten van de Nederlandse rechter in Urgenda op de klanken van het internationale recht

Trefwoorden Doorwerking internationaal recht, Europees recht, klimaatrecht, mensenrechten, Nederlandse rechter
Auteurs N.J. Schrijver
SamenvattingAuteursinformatie

    De Urgenda-uitspraken en de recente Shell-uitspraak tonen aan hoe diep rechtsregels van internationale oorsprong in de Nederlandse rechtsorde doordringen en daar een integraal onderdeel van vormen. Dit artikel brengt eerst kort de ontwikkeling van de rechten van de mens en het internationale klimaatrecht in kaart en bespreekt vervolgens de wijze waarop de beginselen en regels daarvan doorklinken in deze rechterlijke klimaatuitspraken. Het laatste gedeelte van dit artikel reflecteert daarop en concludeert dat deze uitspraken zuivere klaroenstoten zijn omdat het Unierecht en het internationale recht een wezenlijk bestanddeel van de partituur van de Nederlandse rechtspraak zijn.


N.J. Schrijver
Prof. mr. N.J. (Nico) Schrijver is emeritus hoogleraar internationaal publiekrecht aan de Universiteit Leiden, lid van de KNAW en staatsraad in de Afdeling advisering van de Raad van State.
Artikel

De harde werkelijkheid van het Urgenda-arrest

De prijs van treuzelen

Trefwoorden beleidsvoornemens, modieuze begrippen, rol rechter, schadevergoeding, wetenschappelijke inzichten
Auteurs J. Spier en B. Kock
SamenvattingAuteursinformatie

    Het Urgenda-arrest heeft vragen opgeroepen: waarop is de 25% gebaseerd? Wordt niet te veel belang gehecht aan wetenschappelijke inzichten? Gaat de rechter niet zitten op de stoel van de politiek? Welke rol speelt het EVRM? Quid iuris als het EHRM anders oordeelt over de rol van het EVRM dan de Hoge Raad? Mag de wetgever (of het kabinet) voor een kortere periode andere prioriteiten stellen? Is de Klimaatwet Urgenda-conform? Wat is de rol van beleidsvoornemens en statements van politici en van allerlei vage en modieuze begrippen? Hoe om te gaan met schade?


J. Spier
Prof. dr. J. (Jaap) Spier was advocaat-generaal bij de Hoge Raad en is nu senior associate van het University of Cambridge Institute for Sustainability Leadership en buitengewoon hoogleraar global challenges aan de Universiteit van Stellenbosch; hij is een van de initiatiefnemers van de Oslo Principles en redacteur en auteur van het commentaar van de Principles on Climate Obligations of Enterprises.

B. Kock
B. (Bastiaan) Kock is associate reporter van de Principles on Climate Obligations of Enterprises; hij studeert thans rechten aan de Universiteit Leiden.
Artikel

De Grondwetsherziening onder revisie

Twee voorstellen tot herziening van de ­Grondwetsherzieningsprocedure en hun verhouding tot de tussentijdse kiezersraadpleging over voorstellen tot herziening van de Grondwet

Trefwoorden Herijking Grondwetsherzieningsprocedure, tweede lezing, Kamerontbinding, verenigde vergadering, Eerste Kamer
Auteurs R.J.B. Schutgens
SamenvattingAuteursinformatie

    Er zijn twee regeringsvoorstellen aanhangig tot wijziging van de Grondwetsherzieningsprocedure. Het eerste verduidelijkt de bevoegdheid van de Tweede Kamer om de tweede lezing van een herzieningsvoorstel te verrichten en vervangt de tussentijdse ontbinding van die Kamer door een verkiezing. Het tweede regeringsvoorstel wil de tweede lezing in verenigde vergadering laten plaatsvinden. De auteur bespreekt hoe beide voorstellen zich verhouden tot de waarborg van een tussentijdse kiezersraadpleging, tot de rol van de Eerste Kamer als Chambre de réflexion en tot elkaar. Hij betoogt dat het eerste regeringsvoorstel duidelijke verbeteringen oplevert, terwijl er op het tweede het nodige valt af te dingen.


R.J.B. Schutgens
Prof. mr. R.J.B. (Roel) Schutgens is hoogleraar Algemene rechtswetenschap aan de Radboud Universiteit Nijmegen en redacteur van RegelMaat.
Artikel

Maatschappelijke akkoorden en de Aanwijzingen voor convenanten: tijd voor een update!

Trefwoorden democratie, transparantie, dualisme, akkoord, convenant
Auteurs P.J. Huisman
SamenvattingAuteursinformatie

    Maatschappelijke akkoorden zijn nuttig en wenselijk, maar vragen vanuit de kernwaarden van goed openbaar bestuur om aandacht. In deze bijdrage doet de auteur – geïnspireerd door een recent advies van de Raad voor het Openbaar Bestuur over maatschappelijke akkoorden – voorstellen tot aanpassing van de Aanwijzingen voor convenanten, zodat optimaal inhoud kan worden gegeven aan de kernwaarden van goed openbaar bestuur bij de totstandkoming van maatschappelijke akkoorden. De suggesties tot aanpassing van de aanwijzingen zien onder meer op een versterking van de positie van het parlement, een betere borging van een goede representatie aan de onderhandelingstafels en het vergroten van transparantie van het proces.


P.J. Huisman
Mr. dr. P.J. (Pim) Huisman is als universitair hoofddocent staats- en bestuursrecht verbonden aan de afdeling Staats- en bestuursrecht van de Vrije Universiteit Amsterdam.
Legisprudentie

Pionieren bij de uitleg van het EVRM

Trefwoorden EHRM, wetgevingsadvisering, Raad van State, klimaat, Urgenda
Auteurs M. Nap
SamenvattingAuteursinformatie

    In de rechterlijke uitspraken die de Urgenda-procedure heeft opgeleverd, is een verstrekkende uitleg gegeven aan de artikelen 2 en 8 EVRM. Voor die uitleg kon slechts in beperkte mate een beroep worden gedaan op EHRM-jurisprudentie. De Hoge Raad heeft, mede op verzoek van de procespartijen, ervan afgezien gebruik te maken van de mogelijkheid om het EHRM te verzoeken zich bij wijze van niet-bindende opinie uit te spreken over de betekenis van de relevante verdragsbepalingen voor deze zaak. In deze aflevering van ‘Legisprudentie’ wordt de vraag opgeworpen of de Afdeling advisering van de Raad van State bij de beoordeling van wetgeving die raakt aan de klimaatcrisis ook wel eens aan het pionieren slaat bij haar interpretatie van het EVRM.


M. Nap
M. (Mentko) Nap is beleidsmedewerker wetgevingskwaliteit bij het Ministerie van Justitie en Veiligheid.
Objets trouvés

Zorgen en waardering voor de democratische rechtsstaat

Aantekeningen bij Het land moet bestuurd worden (Voermans) en Twee pijlers (Koole)

Trefwoorden poldermodel, bestuur, politiek, democratisering, rechtspraak
Auteurs P.J.P.M. van Lochem
SamenvattingAuteursinformatie

    De in 2021 verschenen boeken Twee pijlers van Koole en Het land moet bestuurd worden van Voermans hebben zich binnen een halfjaar al onderscheiden door een derde druk (Voermans) en plaatsing op de longlist van de PrinsjesBoekenPrijs (Koole). Als historicus en politicoloog met praktijkervaring toont Koole de kracht van ons electorale systeem, maar ook een dreigende ontdemocratisering door niet-electorale krachten, waaronder de rechtspraak. Voermans’ speelse en soms persoonlijke beschouwing gaat over de prijs van ons poldermodel: regenteske bestuurders, van wie de meesten uiteindelijk toch blijken te deugen. Hebben de beschouwingen van Koole en Voermans wel voldoende overtuigingskracht en urgentie?


P.J.P.M. van Lochem
Mr. dr. P.J.P.M. (Peter) van Lochem is Fellow van het Meijers Instituut (Universiteit Leiden).
Datagedreven wetgeven

Het nieuwe toetsingskader ‘Digitalisering en wetgeving’: enkele reflecties

Trefwoorden digitale overheid, wetgevingstoetsing, Raad van State, wetgevingsadvisering
Auteurs A.C.M. Meuwese
SamenvattingAuteursinformatie

    Een nieuw toetsingskader ‘Digitalisering en wetgeving’ maakt onderdeel uit van de recente publicatie ‘Digitalisering. Wetgeving en rechtspraak’ van de Raad van State. Deze korte bespreking stelt de vraag of digitalisering hierin wel in voldoende mate als systeemverandering benaderd wordt.


A.C.M. Meuwese
Prof. mr. A.C.M. (Anne) Meuwese is hoogleraar Public Law & Governance of Artificial Intelligence aan de Universiteit Leiden en redacteur van RegelMaat.
In Memoriam

Prof. mr. Jan de Meij (1938-2020)

Trefwoorden in memoriam, wetgevingsleer, hoogleraar staatsrecht
Auteurs F.H. Kistenkas
SamenvattingAuteursinformatie


F.H. Kistenkas
Mr. dr. F.H. (Fred) Kistenkas is associate professor en senior onderzoeker omgevingsrecht aan Wageningen Universiteit. Hij was van 1983-2003 verbonden als wetenschappelijk medewerker aan de Vakgroep Staatsrecht van de Universiteit van Amsterdam.